‘Wat goed dat jij verslag doet vanuit allerlei zaaltjes!’ Dit compliment krijg ik ongeveer elke week, altijd uit de hoek van politiek geïnteresseerde burgers die vinden dat veel politieke verslaggeving hetzelfde is, dat er te veel kuddejournalistiek bestaat en dat heel veel politiek nauwelijks bloot staat aan journalistieke controle. Daar ben ik het nou roerend mee eens. De vraag is wel: hoe toekomstbestendig is dit soort verslaggeving? Laten we eens kijken naar zaaltjes waar partijleden samenkomen.
Partijen zijn verenigingen en bepalen hun eigen regels. Dat geeft nogal eens problemen: wanneer ben je wel en niet welkom? Lang niet altijd. Het voert wat ver om alle partijen hier afzonderlijk te behandelen, maar een paar springen er in positieve zin uit: D66, Volt, GroenLinks en PvdA zijn relatief open. Deze partijen organiseren vaak bijeenkomsten die toegankelijk zijn voor niet-leden en daarmee voor pers. D66 is kampioen: daar verklaren leden graag vol trots dat vergaderingen in principe openbaar zijn.
Het gaat bij dit soort kwesties natuurlijk niet om de formele regels, maar om de praktijk. Openbaarheid en transparantie zijn tekenen van sterkte. Ze laten zien dat een partij zelfverzekerd is, interne discussie normaal vindt, niet bang is voor verschillende, onderling conflicterende standpunten en denkt dat fouten overal gemaakt worden, dus ook in eigen huis. Het is deze openbaarheid die journalistieke verslaggeving naar de ontwikkeling van partijen mogelijk maakt. Dit brengt ons bij Pro.
Afscheid van GroenLinks
Pro is het fusieproduct van twee partijen die relatief toegankelijk waren voor buitenstaanders, maar inmiddels is er een andere wind gaan waaien. We herinneren ons de bijeenkomst van enkele weken geleden in Amsterdam West over het afscheid van GroenLinks. Daar werd een boekgepresenteerd met een geschiedenis aan de hand van persoonlijke verhalen van partijprominenten. Een van de auteurs is langdurig wethouder voor GroenLinks in Wageningen geweest. Zij is niet bang van de pers.
Het mag duidelijk zijn dat een fusie een ingewikkeld proces is: er ontstaat iets nieuws, maar er sterft ook iets. De keuze voor fusie suggereert dat de voordelen van het nieuwe groter worden gevonden dan het in stand houden van het oude. In dit specifieke geval bestaat bijvoorbeeld de kans dat het activistische karakter van GroenLinks zal verdwijnen of dat de scherpe kantjes eraf worden geveild, omdat de nieuwe beweging ook de mainstream moet aanspreken.
Als je je aanmeldt voor de presentatie waar wat partijprominenten vertellen over hun herinneringen, blijkt de pers niet welkom. Als dit nou een therapiesessie zou zijn waar GroenLinks-politici in een tranendal hun hart kunnen luchten over de teloorgang van hun partij en vertellen dat ze daar een groot trauma aan hebben overgehouden, dan is dat wel te begrijpen. Maar zo is het niet: GroenLinks is uit volle overtuiging in Pro gestapt en een boekpresentatie is nog een commercieel evenement ook. Zonder publiciteit geen verkoop.
Het Europees Parlement
Dit is niet het enige recente voorbeeld van gesloten deuren. Bij het oprichtingscongres werd duidelijk dat Pro een belangrijke discussie nooit heeft gevoerd: die van de politieke ideologie of anders gezegd de grondslag. Daarmee is de aansluiting van Pro bij een specifieke partijfamilie in Europa vooralsnog onbeslist. Is Pro een groene of een sociaaldemocratische partij? Die keuze moet gemaakt worden en ligt – als je sommige leden mag geloven – gevoelig. Pro raffelt die discussie nu in drie maanden af.
In september is er een referendum over deze kwestie en tot die tijd zijn er online ledengesprekken. Er was er onlangs eentje. De voorlichter mailde: sorry, het gesprek is besloten. Ik keek mee met een partijlid die dat verbod onzinnig vond. Dat lid had gelijk: we hoorden vooral procedurele informatie over hoe de keuze gemaakt gaat worden en welke gevolgen die heeft. Tegelijk liet de bijeenkomst zien dat de partijtop niet alle informatie heeft over de gevolgen of die niet met de leden deelt, terwijl die er straks wel over moeten beslissen.
De keuze voor een politieke familie is op zichzelf een zaak voor partijleden, maar op korte termijn is dit ook een zaak van kiezers: op het partijcongres konden we horen dat vier Europarlementariërs – het is nog afwachten welke – door de keuze van Pro mogelijk in hun werk worden belemmerd. Je zou denken dat ook de kiezers van PvdA en GroenLinks hiervan op de hoogte willen worden gesteld, maar Pro besluit dat er alleen in vertrouwelijkheid over deze keuze wordt gesproken. Geen pottenkijkers.
Waterschappen
Nog een voorbeeld. Deze zaterdag is er een ledenvergadering van Pro in Zuid-Holland. Dit is op zichzelf een interessante gebeurtenis omdat de lokale en regionale afdelingen van de nieuwe partij zich nog moeten vormen. Daar is tot dusver nauwelijks aandacht voor geweest. Deze middag in Leiden is nog boeiender omdat er gestemd wordt over de deelname aan de verkiezingen in drie Zuid-Hollandse waterschappen. Daar gaat een behoorlijk deel van de vergadering over.
Dit is een ingewikkelde kwestie die ik eerder al eens heb besproken. GroenLinks deed nooit mee aan de waterschapsverkiezingen, de PvdA wel. GroenLinks steunde Water Natuurlijk, een onafhankelijke waterschapspartij met een programma dat in theorie min of meer overlapt met dat van Pro. Hoe moet Pro nu meedoen? Om onbegrijpelijke redenen wordt dit in elk waterschap anders aangepakt. Voor drie van de vier Zuid-Hollandse waterschappen wordt hier zaterdag in Leiden over beslist.
Pers is ‘niet uitgenodigd’, laat de voorzitter van het provinciale bestuur weten, die toevoegt dat ik contact kan opnemen met een communicatiemedewerker. Alsof onafhankelijke verslaggeving hetzelfde is als partij-PR. Ondertussen is onduidelijk in welke samenwerkingsconstructie Pro in Zuid-Holland mee gaat doen en wordt niemand daarover geïnformeerd. Deze zaak heeft vergaande consequenties voor andere partijen en dus zou je openbaarheid verwachten, maar nee.
Jongeren
Toch kan het altijd nog erger. Deze zaterdag is ook het oprichtingscongres van Protest, de nieuwe jongerenbeweging van Pro, een fusie van de Jonge Socialisten (JS, PvdA) en Dwars (GroenLinks). De jongeren hebben perscentrum Nieuwspoort afgehuurd om de fusie te beklinken. In de ochtend zijn de laatste congressen van de twee oude verenigingen, waarna in de middag onder meer een nieuw bestuur wordt gekozen. De kandidaten lopen zich op Instagram al warm.
Even mailen met een bestuurder van Dwars, die zegt het leuk te vinden dat pers wil komen maar dat moet navragen. Ze laat vervolgens niets meer van zich horen. Een tweede poging bij de voorzitter van de JS strandt omdat de bestuurder van Dwars nog gaat reageren, zegt hij. Pas na tien dagen – een halve dag voor het congres – komt er antwoord:
‘Wij hebben het er intern hier over gehad en hebben besloten dat wij het voor onze verenigingen prettiger vinden om jou geen toegang te geven tot ons congres. We willen afscheid nemen van onze verenigingen in een intieme setting om onze leden een momentje van kwetsbaarheid te kunnen geven. Wel zijn we bezig met het maken van een persbericht en dat kunnen we wel naar jou opsturen nadat het congres is afgerond als je daar behoefte aan hebt.’
Dit is misschien wel het gekste voorbeeld over nul perstoegang, want politieke jongerenorganisaties hebben alleen iets in de pap te brokkelen als ze publiciteit genereren. En ja, ook hier bestaat een breder belang: de nieuwe jongerenorganisatie zal Pro inhoudelijk proberen te beïnvloeden en dus is de vraag welke koers het nieuwe bestuur wil inzetten en hoe de leden daarover denken. Waarom mag daar niets over geschreven worden? Je zou bijna denken dat JS en Dwars alleen fuseren omdat het een moetje is.
Toedekken en verhullen
Dit is de transparantie die Pro de afgelopen weken bij mij heeft laten zien. Het zijn vege tekenen waar de partij naartoe gaat: toedekken en verhullen is het credo, want kennelijk is het ongewenst om de pers inzicht te geven in interne meningsverschillen, herinneringen, toekomstvisies en samenwerkingsvoorkeuren. Met het beleid van de afgelopen weken was het nooit mogelijk geweest om de afgelopen jaren bij ledengesprekken over de fusie te zijn. Verrassing: daar was de pers wel welkom.
Ik beweer niet dat verenigingen elke journalist bij elke bijeenkomst moeten toelaten. Natuurlijk zijn er restricties als het over personen gaat of als er heftige interne conflicten zijn. Maar de bovenstaande voorbeelden gaan allemaal over algemene beleidslijnen en zijn altijd openbaar geweest, juist bij de twee partijen die in Pro zijn samengekomen. Wat dat betreft heeft de fusie nu al het slechtste opgeleverd wat mogelijk was: minder inzicht in het interne reilen en zeilen.
Transparantie en openheid zijn een teken van sterkte. Het huidige beleid bij Pro is voor bange mensen. Dat kennen we van partijen aan de rechterzijde, zoals JA21, FvD en BBB, al is men behalve Forum zelfs op die flank inmiddels transparanter dan voorheen. Wie had ooit gedacht dat je dat nog eens zou schrijven over de fusie van twee partijen die voorheen uitblonken in openheid.
Beeld: Flyer uit de begindagen van de interne campagne voor fusie van GroenLinks en PvdA. Foto: Chris Aalberts.
Waardeer dit artikel!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan!
Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.
